4 tips voor beleidsmakers en verzekeraars om medicatieverspilling terug te dringen

Het was vorige week nog in het nieuws: minister Kuipers wil samen met apothekers werken aan reductie van medicatieverspilling. Een goed teken, want beleidsmakers spelen een belangrijke rol in de strijd tegen spillage. Hoe kunnen zij hierop sturen en wat kunnen overheden en zorgverzekeraars concreet doen om verspilling te verminderen? In dit artikel nemen we je mee en vertalen we onze inzichten uit de praktijk naar 4 tips voor beleidsmakers.

De rol van beleidsmakers

Wet- en regelgeving bepaalt het speelveld van de zorgbranche en beïnvloedt de mogelijkheden voor het aanpakken van medicatieverspilling. De nationale juridische kaders zijn gebaseerd op Europese wetgeving, zoals de Falsified Medicines Directive. Deze wet maakt bijvoorbeeld de heruitgifte van geneesmiddelen momenteel onmogelijk, onder andere door te stellen dat verpakkingen binnen een termijn van 10 dagen retour moeten naar de groothandel.

Naast de wetgeving op nationaal en internationaal niveau, schetst ook het beleid van zorgverzekeraars de kaders waarin de keten opereert. Daarbinnen zijn er inmiddels diverse veelbelovende initiatieven die medicatieverspilling terugdringen. Ook de onlangs ondertekende Europese Green Deal Duurzame Zorg doet een stap in de goede richting door de neuzen dezelfde kant op te laten wijzen.

Vanwege de Europese grondslag van de Green Deal én de huidige juridische belemmeringen wil Minister Kuipers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nu op Europees niveau verandering teweegbrengen. In de Kamerbrief van 21 februari jongstleden noemde hij te gaan kijken naar ruimte in de wetgeving om de heruitgifte van dure medicijnen mogelijk te maken. Aangezien het herzien van de Europese geneesmiddelenwetgeving momenteel in Brussel op tafel ligt, is een eerste opening gevonden.

Hoewel een aanpassing van de juridische kaders een cruciale stap richting minder spillage kan zijn, reiken de mogelijkheden van beleidsmakers bij overheden en zorgverzekeraars verder. Waar moet je dan aan denken? We zetten 4 tips om medicatieverspilling op dit niveau tegen te gaan op een rij.

#1: Stimuleer en ondersteun nieuwe initiatieven

Diverse partijen in de keten zetten zich in voor het terugdringen van spillage. Vier ziekenhuizen werken bijvoorbeeld samen in een onderzoek naar de heruitgifte van dure kankermedicatie. De pilot blijkt succesvol: het bewees al dat heruitgifte op een veilige manier mogelijk is én enorme besparingen realiseert. Het ministerie van VWS gaf toestemming voor deze pilot en baande daarmee de weg voor dit duurzame initiatief. Vorige week werd bekend dat de pilot wordt verlengd.

Niet alleen overheden, maar ook zorgverzekeraars zijn cruciaal bij het mogelijk maken van dergelijke pilots. Zo werkt VGZ bijvoorbeeld samen met ziekenhuizen aan een proef met de Meds Safe kluis, waar tevens dure medicatie bij mensen thuis in bewaard wordt om de kwaliteit te waarborgen. Ongebruikte medicijnen gaan op deze manier niet verloren. Door het ondersteunen van dergelijke pilots en innovatieve oplossingen of het belonen van innovatie en duurzaamheid in contractering van zorgorganisaties en apotheken, groeit de positieve impact die zij hebben.

Een andere concrete manier waarop zorgverzekeraars kunnen bijdragen aan minder verspilling is door het delen van best practices in de keten. Zij kunnen deze goede voorbeelden van zorgaanbieders bijvoorbeeld verspreiden tijdens inkoopgesprekken met andere aanbieders en best practices belonen in de contractering. Ook hiermee dragen ze bij aan opschaling van nieuwe toepassingen die spillage verminderen.

#2 Vergroot de lobby

In de gehele branche zijn partijen het eens dat de huidige wet- en regelgeving één van de grootste belemmeringen vormt om spillage - bijvoorbeeld middels heruitgifte – terug te dringen. Minister Kuipers noemt de Europese wetgeving dan ook “de sleutel om dit juridisch mogelijk te maken”. Ook wanneer je niet in de politiek actief bent, kun je bijdragen aan deze lobby. Zoek als zorgverlener bijvoorbeeld medestanders uit andere Europese landen.

Dit is een langetermijnproces en vraagt geduld en volharding wat een demotiverende werking kan hebben. Zowel VWS als IGJ hebben echter aangegeven dat ze samen met de praktijk aan de slag willen om 1) te kijken waar ruimte is binnen huidige regelgeving en 2) knelpunten op te sporen en naar EU te brengen. Hoe meer signalen er komen, hoe groter de kans is dat er in Brussel genoeg ruimte zal worden gemaakt in de wetgeving voor innovatieve duurzame oplossingen.

#3 Onderzoek proactief met een open mind wat wél kan

De redenen om medicatieverspilling nu aan te pakken zijn overtuigend en schreeuwen om actie. Het is dan ook belangrijk dat beleidsmakers open-minded zijn, nieuwe ideeën een kans geven en onderzoek (laten) doen naar innovatieve technologieën en werkwijzen. Zo deed de coalitie Duurzame Farmacie bijvoorbeeld een haalbaarheidsstudie omtrent heruitgifte, waarin allerlei aspecten op juridisch, logistiek en financieel vlak werden meegenomen. Dat er op juridisch vlak momenteel nog belemmeringen voor heruitgifte zijn, betekent namelijk niet dat we ons als sector niet moeten voorbereiden om er op andere vlakken klaar voor te zijn. Dit is bovendien in lijn met het pragmatisch handelen dat de branche in de Europese Green Deal heeft afgesproken. Als zorgverzekeraar kun je bijvoorbeeld samen met partners uitzoeken wat concrete mogelijkheden zijn voor heruitgifte.

Voor zorgverzekeraars helpt het enorm als zij zich luid en duidelijk uitspreken over hun visie op maatregelen die medicatieverspilling terugdringen. Onderzoek van Bekker laat namelijk zien dat veel partijen in de sector denken dat zorgverzekeraars niet zullen meewerken, bijvoorbeeld aan heruitgifte van medicatie, terwijl zorgverzekeraars in dit onderzoek zelf juist aangaven hier wel voor open te staan.

#4 Maak langetermijnbeleid

Onvoorspelbaarheid zorgt geregeld voor spillage van medicatie. Zorgverzekeraars kunnen hier actief een bijdrage aan leveren door langetermijnafspraken te maken. Wisselend beleid en nieuwe afspraken zorgen namelijk geregeld voor overblijvende voorraden. Zo ontstaat spillage van medicatie die te lang blijft liggen, in plaats van terecht te komen bij patiënten. Wanneer zorgverzekeraars meer langetermijnafspraken maken, verhogen zij de voorspelbaarheid in de keten, waardoor er minder verspilling plaatsvindt.